What is a Financial Market? මුල්‍ය වෙළදපොළක් යනු කුමක්ද ?

මුදල් වෙළදපොළක් යනු කුමක්ද?

අපගේ පළමු ලිපිය තුලින් වෙළදපොළක් යනු කුමක්ද සහ වෙළදපොළ වර්ග මොනවාද යන්න පිළබද අවබෝධයක් ලබාදුන් අතර ඒ අතරින්  මුල්‍ය වෙළදපොළක් යනු කුමක්ද? යන මාතෘකාව පිළිබද වැඩි දුරටත් සලකා බලමු. භාණ්ඩ හා සේවා වෙළදපොළ ඔබ අප කවුරුත් දන්නා සාමාන්‍ය වෙළදපොළ ක්‍රමයයි. නමුත් මෙම භාණ්ඩ හා සේවා වෙළදපොළ තුල නිරතව සිටින සියලු පාර්ශවයන්ට, එනම් කුටුම්බ අංශය,ව්‍යාපාරික අංශය,රාජ්‍ය අංශය යන සියල්ලන්ටම තම කටයුතු කර ගැනීම උදෙසා අවශ්‍ය අරමුදල් සපයාගැනීමට සිදු වනවා. මෙහිදී මුල්‍ය වෙළදපොළක අවශ්‍යතාවය ඉතා වැදගත්ව ඉස්මතු වන අතර මෙහිදී මුල්‍ය වෙළදපොළක් මගින් සිදුවන්නේ ඉහත සදහන් පරිදි කුටුම්බ,ව්‍යාපාරික,රාජ්‍ය යන අංශයන් අතර අත්රික්ත මුදල් ඇති පාර්ශවයන්ගෙන් මුදල් හිග පාර්ශවන්හට හුවමාරු වීමයි. එහිදී විශේෂයෙන්ම දිස් වන්නේ ඉතිරිකිරීම්  මත සිදුවන ආයෝජනයයි. ඕනෑම ආර්ථිකයක් තුල මුල්‍ය පද්ධතිය හදුනාගන්නේ මිනිස් සිරුරකට අවශ්‍ය රුධිර ක්‍රියාකාරිත්වය මෙන් අත්‍යාවශ්‍ය හා වැදගත්ම පද්ධතියක් ලෙසයි.

තොරතුරු තාක්ෂණ යුගයේ දියුණුවත් සමගින්  ලෝකයේ මුල්‍ය වෙළදපොළ ක්‍රියාකාරිකයින් නව ක්‍රමවේදයන් ඔස්සේ ගනුදෙනු කිරීමේ ක්‍රම සහ නව ආයෝජන අවස්ථා පුළුල් කිරීම තුලින් රාජ්‍ය මට්ටමින් , ව්‍යාපාරික මට්ටමින් , කුටුම්බ මට්ටමින් වඩාත් කාර්යකෂම හා වේගවත් මුල්‍ය වෙළදපොළක් ගෝලීය වශයෙන් බිහි වී තිබේ.උදාහරණයක් ලෙස ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට ලෝකයේ කුමන රටක සිටියත් අන්තර්ජාල පහසුකම පවතීනම් ඒ හරහා මුල්‍ය වෙළදපොළට පිවිස ආයෝජනය කිරීමේ හැකියාව හා ගනුදෙනු කිරීමේ හැකියාව පවතී. එසේනම් අවශ්‍ය වන්නේ මුල්‍ය වෙළදපොළ පිළිබද හොද දැනුමක් ලබා ගැනීමත් , මුල්‍ය වෙළදපොළක් තුල ගනුදෙනු කරණා ආකාරය දැනගැනීමත් , මුල්‍ය වෙළදපොළ තොරතුරු දැනගැනීමත් හා අවබෝධයත් පමණි. ඉන්පසු ඔබට පුළුවන් ඔබගේ ඉතිරිකිරීම් ඵලදායි ලෙස ආයෝජනයට යෙදවීම සහ අවදානම් තත්වයන් පිළිබද හොද දැනුවත්භාවයකින් කටයුතු කරමින් අවදානම පිළිබද නිවැරදි තීරණයන් ගැනීමට සහ නිවැරදි ආයෝජන තීරණ ගැනීමට.

මුල්‍ය වෙලදපොලක් කිව්වම ගොඩක් අය හිතන්නේ මුදල් ගැන විතරයි.ඇතැම් විට මේ මුල්‍ය වෙළදපොළ පිළිබද වැඩි දැනුමක් නොමැතිකම නිසා හෝ  මුල්‍ය වෙළදපොළ පිළිබද කටයුතු හා ක්‍රමවේදයන් සංකීරණ ලෙස සලකා හෝ ඒ පිළිබද වැඩි උනන්දුවක් නොදැක්වීමත් මගින් මුල්‍ය වෙළදපොළට පිවිසීමට බොහෝ දෙනා මැලිකමක් දක්වයි.කෙසේවෙතත් මුල්‍ය වෙළදපොළක් තුලින් ලබාගත හැකි ප්‍රතිලාභ පිළිබද හොද අවබෝධයක් ලබා ගැනීම තුලින් මුල්‍ය වෙළදපොළට පිවිස ගනුදෙනු කිරීමට හොද අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට අත්වැලක් වීමට අපගේ ලිපි පෙල ප්‍රයෝජනයක් වේ යැයි අප සිතමි.

මුදල් යනු මුල්‍ය වෙළදපොළක එක් උප කොටසක් පමණයි.මුදල් වලට අමතරව විවිධ මුල්‍ය උපකරණ හරහා මුල්‍ය වෙළදපොළ තුල ගනුදෙනු සිදුවේ. එසේනම් මුල සිට එකින් එක මේගැන ඉගෙන ගනිමු.

 

What is a Financial Market – මුල්‍ය වෙළදපොළක් යනු කුමක් ද?

රටක අරමුදල් සම්පාදනය කිරීම සදහාත් ,යෙදවීම සදහාත්, සකස් වී ඇති සියලුම ආයතන, සංවිධාන, ක්‍රම හා උපකරණවල එකතුවක් ලෙස මුල්‍ය වෙළදපොළ  හදුන්වා දිය හැකිය. මුල්‍ය වෙළදපොළ නිශ්චිත ස්ථානයක සංවිධානය විය හැකි සේම, විද්‍යුත් ලෙස ද පැවතිය හැකිය.

තව ද මෙලෙස විග්‍රහ කළ හැකියි.එනම් අතරික්ත රාජ්‍ය,ව්‍යාපාර,කුටුම්බ මුල්‍ය අංශයන්ගෙන් හිගතාවයක් ඇති රාජ්‍ය,ව්‍යාපාර,කුටුම්බ අංශයන් වෙත හුවමාරුවන මුදල් හා මුල්‍ය උපකරණයන් හරහා ගනුදෙනු සිදුවන වෙළදපොළකි. මුල්‍ය වෙළදපොළ පස් ලෙසකින් වර්ගීකරණය කළ හැකි අතර එනමුත් මුල්‍ය වෙළදපොළ තුල ක්‍රියාත්මක සියලු උප වෙළදපොළවල් මුදල් සහ ප්‍රාග්ධන වෙළදපොළ තුලින් විග්‍රහ කලහැක.මුදල් වෙළදපොළ කෙටිකාලින වෙළදපොළක් වන අතර ප්‍රාග්ධන වෙළදපොළ දිගුකාලීන වෙළදපොළක් වේ.

 

මුල්‍ය වෙළදපොළ වර්ගීකරණ පදනම්

මුල්‍ය උපකරණවල කල්පිරීමේ කාලය අනුව

  • මුදල් වෙළදපොළ
  • ප්‍රාග්ධන වෙළදපොළ

මුල්‍ය උපකරණවල බිහිවීම අනුව

  • ප්‍රාථමික වෙළදපොළ
  • ද්විතීක වෙළදපොළ

මුල්‍ය උපකරණවල ස්වභාවය අනුව

  • ණය උපකරණ වෙළදපොළ
  • හිමිකම් උපකරණ වෙළදපොළ

මුල්‍ය උපකරණවල බෙදාහැරිම අනුව

  • එක්ෂ්ණ හෝ තත් වෙළදපොළ (ක්ෂණිකව බෙදාහැරිම)
  • අනාගත වෙළදපොළ (අනාගත බෙදාහැරිම)

මුල්‍ය උපකරණවල ව්‍යුහය අනුව

  • වෙන්දේසි වෙළදපොළ
  • තැරැව්කාර වෙළදපොළ

 

මුල්‍ය වෙළදපොළ තුල ක්‍රියාත්මක වන ආයතන හා අරමුදල් මොනවාද?

  1. මහා බැංකුව
  2. බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු
  3. බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු
  4. ප්‍රාථමික වෙළදුන්
  5. මුදල් තැරැව්කාර සමාගම්
  6. මුල්‍ය සමාගම්
  7. කල්බදු සමාගම්
  8. සාද්‍ය සමාගම් (මුදල් ණයට ගත ණය හිමියන් විසින් ගෙවිය යුතු හෝ පැහැර හැර ඇති ණය එකතු කරන සමාගම්)
  9. සමුපාකාර ග්‍රාමීය බැංකු
  10. ණය දෙන සමුපාකාර සමිති
  11. ඒකක භාර කළමනාකරණ සමාගම්
  12. ව්‍යවසායක ප්‍රාග්ධන සමාගම්

ගිවිසුම් ගත ඉතිරිකිරීමේ ආයතන

  1. රක්ෂණ සමාගම්
  2. සේවක අර්ථසාධක අරමුදල
  3. සේවක භාරකාර අරමුදල
  4. අනුමත පෞද්ගලික අර්ථසාධක අරමුදල
  5. රාජ්‍ය සේවා අර්ථසාධක අරමුදල

මුල්‍ය උපකරණ

  1. කෙටිකාලීන ණය උපකරණ
  • පොරොන්දු නෝට්ටු
  • තැන්පතු
  • ණය
  • තැන්පතු සහතික
  • බිල්පත්‍ර
  1. දිගුකාලීන ණය උපකරණ
  • ණයකර
  • බැදුම්කර
  1. හිමිකම් උපකරණ
  • කොටස් සහතික පත්‍ර

 

මුල්‍ය වෙළදපොළ තුල භාවිතාවන මුල්‍ය උපකරණ සහ නිකුත් කරන ආයතන සදහා නිදසුන් :-

  • භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ——ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව
  • තැන්පතු සහතික ———-වාණිජ බැංකු සහ මුල්‍ය සමාගම්
  • වාණිජ පත්‍රිකා ————–මිල කළ සමාගම්
  • මහ බැංකු සුරැකුම්පත්——ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව
  • ප්‍රති මිලදී ගැනුම් ගිවිසුම්—-ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව
  • ප්‍රති විකුණුම් ගිවිසුම්——-වාණිජ බැංකු සහ ප්‍රාථමික අලෙවිකරුවන්

මුල්‍ය වෙළදපොළ කොටස් 

 

i)ප්‍රාග්ධන වෙළදපොළ

  • කොටස් වෙළදපොළ
  • දිගුකාලීන ණයකර වෙළදපොළ
    • රජයේ බැදුම්කර වෙළදපොළ
    • පුද්ගලික බැදුම්කර වෙළදපොළ
  • අක්වෙරළ දිගුකාලීන ණය වෙළදපොළ

ii) මුදල් වෙළදපොළ

– සංවිධිත මුදල් වෙළදපොළ

  • අභ්‍යන්තර විදේශ විනිමය මුදල් වෙළදපොළ
  • අන්තර් බැංකු එක්ෂණ මුදල් වෙළදපොළ
  • එතෙර බැංකු කටයුතු වෙළදපොළ
  • මහ බැංකු ප්‍රතිමිල දී ගැනුම් වෙළදපොළ
  • භාණ්ඩාගාර බල්පත් ප්‍රාථමික හා ද්විතීක වෙළදපොළ
  • භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සදහා මහා බැංකුවේ ප්‍රති මිලදී ගැනීම් සහ විකුණුම් වෙළදපොළ
  • වාණිජ පත්‍රිකා වෙළදපොළ
  • වාණිජ බැංකුවල කෙටිකාලින ණය වෙළදපොළ

– අසංවිධිත මුදල් වෙළදපොළ

  • පෞද්ගලික යැපුම් ණය සපයන පුද්ගලයින් සහ ආයතන
  • පෞද්ගලිකව ගිනි පොලියට ණය සැපයීම
  • සීට්ටුකරුවන්
  • උකස්කරුවන්
  • සූදු, රේස් හා ඔට්ටුකරුවන්

මුල්‍ය වෙළදපොළ නව ප්‍රවණතා

  • නව මුල්‍ය උපකරණ බිහිවීම
  • ණය ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ක්‍රියාවලිය
  • මධ්‍යම තැන්පතුගාර ක්‍රමය
  • නිර්ලේඛන සුරැකුම්පත් (SSSS)
  • නව ගෙවුම් ක්‍රම (RTGS)
  • විධිමත්කරණයේ වෙනස්කම්

මුල්‍ය ක්‍රමයක ස්ථායිතාවය යනු කුමක්ද?

ආර්ථික,මුල්‍ය,දේශපාලන හෝ වෙනත් ඕනෑම අංශයක අභ්‍යන්තර හෝ බාහිර කම්පනයන්ට නොසැලී සිටීමේ  හැකියාව මුල්‍ය ක්‍රමයේ ස්ථායිතාව ලෙස හැදින්වේ.

මුල්‍ය ක්‍රමයක අස්ථායිතාවය පහත සදහන් කරුණුවලින් පිළිබීඹු වේ.

  • ප්‍රධාන මුල්‍ය ආයතන කඩා වැටීම.
  • වත්කම් මිල අධික ලෙස උච්චාවචනය වීම.
  • වෙළදපොළ ද්‍රවශීලතාවය නොමැතිවීම් සහ අවසානයේ සිදුවන ගෙවීම් හා පියවීම් පද්ධතියේ බිදවැටීම.

 

මුල්‍ය ක්‍රමයක ස්තායිතාවයක් පැවතීම වැදගත් වන්නේ ඇයි?

  • ආයෝජකයින් සහ තැන්පතු හිමියන් දිරිමත්කරන හා ඔවුන්ගේ විශ්වාසවන්තභාවය වැඩිදියුනුකරන වාසිදායක වටපිටාවක් නිර්මාණය කිරීමට.
  • මිල ස්ථායිතාවය අරමුණ සාක්ෂාත් කර ගැනීම සදහා ඉවල්විමට.
  • කාර්යක්‍ෂම මුල්‍ය අතරමැදිකරණ කාර්ය උනන්දු කිරීමට හා එමගින් ආර්ථික වර්ධනය හා ආයෝජන වැඩිදියුණු කිරීමට
  • කාර්යකෂම හා ඵලදායි ලෙස වෙළදපොළ කටයුතු උනන්දු කරවීමට හා ආර්ථිකය තුල සම්පත් බෙදීයාම වැඩිදියුණු කිරීමට

Related Posts